ख्रिसमस ट्रीला येतो फेस्टिव्ह सुगंध! पण तो सुगंध असतो कसा?

 Image: citylife.chelmsford

नाताळ सणाला ख्रिसमस ट्री सजवण्याची पध्दत माहितीये ना तुम्हाला? अनेक लहान मुलांना आपल्या हाताने हा ख्रिसमस ट्री सजवायचा असतो. मग आई बाबा बाजारात जे प्लॅस्टिकचे ख्रिसमस ट्री मिळतात ते आणून देतात आणि लहान मोठे सर्वजण आपल्या आवडीनुसार ख्रिसमस ट्री सजवतात. तर अनेकांच्या घरासमोर, अंगणातल्या बागेत ख्रिसमस ट्री असतोच. अमेरिकेत तर ३ कोटी अमेरिकन कुटुंब हे खऱ्याखुऱ्या ख्रिसमस ट्री सोबत नाताळ साजरा करतात. ख्रिसमस ट्री सुंदर असतो हे तर आपल्याला माहिती आहेच, पण या झाडाला विशिष्ट आनंददायी सुगंध येतो हे तुम्हाला माहिती आहे का? ख्रिसमस ट्रीला येणारा सुंगध हा नाताळसणासाठीचा माणसांमधला उत्साह आणखी वाढवतो. या ख्रिसमस ट्रीला म्हणे सणाचा सुगंध येतो. ही फक्त कोणीतरी सांगितलेली, कुठून तरी ऐकलेली किंवा पाहिलेली माहिती नाही. तर यावर अभ्यास झाला आहे. हा अभ्यास डस्टीन पाॅपेनडिक यांनी केला आहे. पाॅपेनडिक हे नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्टॅण्डर्डस ॲण्ड टेक्नाॅलाॅजी या संस्थेत पर्यावरणीय अभियंता म्हणजे एन्व्हार्यमेण्टल इंजिनिअर आहेत. त्यांनी विशिष्ट दिवस खिसमस ट्रीचं निरीक्षण करुन त्याचा अभ्यास करुन या झाडाला येणाऱ्या विशिष्ट गंधाबद्दलची माहिती दिली आहे. निष्कर्ष काढले आहेत.

हेही वाचा!

ख्रिसमस ट्रीला सुगंध येतो कसा? अभ्यास सांगतो की...

पाॅपेनडिक म्हणतात आपल्या नाकाला कोणत्याही रसायनांची लगेच जाणीव होते. त्यांनी आणि त्यांच्या टीमने ख्रिसमस ट्रीला जो वास येतो तो कसा येतो, त्यात कोणते रासायनिक घटक असतात, आणि या झाडातून जो सुगंध बाहेर पडतो त्याचा घरातल्या किंवा अंगणातल्या इतर रासायनिक घटकांशी काय प्रक्रिया होते या सर्व गोष्टींचा अभ्यास केला.

या अभ्यासासाठी पाॅपेनडिक यांनी डग्लस फर या ख्रिसमस ट्रीचा वापर केला. त्यांनी एका बंद खोलीत हा ख्रिसमस ट्री ठेवला आणि १७ दिवस या झाडातून बाहेर पडणाऱ्या विशिष्ट रसायनांचा अभ्यास केला.

ख्रिसमस ट्रीमधून अस्थिर सेंद्रिय संयुगे ज्याला 'व्हीओसी' VOC (व्होलॅटाइल ऑरगॅनिक कंम्पाउंडस)असं म्हणतात ते बाहेर पडतात. पाॅपेनडिक यांनी १७ दिवस ख्रिसमस ट्रीमधून बाहेर पडणाऱ्या या व्हीओसीचं निरीक्षण केलं. त्यांची इतर रासायनिक घटकांशी होणारी प्रक्रिया आणि त्याचे परिणाम तपासले.

 Image: /citylife.chelmsford

माॅन्टोटरपेन्सेस हा या व्हीओसीचा (VOC) मुख्य घटक आहे जो ख्रिसमस ट्रीला विशिष्ट प्रकारचा गंध प्राप्त करुन देतो.

माॅन्टोटरपेन्सेस आणि ओझोन यांच्यात आंतरक्रिया होवून जे रसायन तयार होतं त्यामुळे श्वासाशी निगडित समस्या निर्माण होतात.

ख्रिसमस ट्रीचा अभ्यास पाॅपेनडिक आणि त्यांच्या टीमने बंद खोलीत केला असला तरी तिथे सणाच्या वेळेस जी लायटिंग लावतात, दिवस रात्रीचं वातावरणाचं जे चक्र असतं ते वातावरण त्या बंद खोलीत निर्माण केलं होतं.

आधुनिक तंत्रज्ञानाच वापर करुन त्यांनी ख्रिसमस ट्रीमधून व्हीओसीचं जे उत्सर्जन होतं त्याचं निरिक्षण केलं. विशेषत: वातावरणातील ओझोनशी संबंध आल्यानंतर काय होतं याचा बारकाईनं अभ्यास केला.

हेही वाचा!

Image: lancsandyorkssheds

ख्रिसम्स ट्रीमधून बाहेर पडणाऱ्या माॅन्टोटरपेन्सेसचं प्रमाण दिवसागणिक कमी होत असल्याचं आढळलं. नुकत्याच कापलेल्या ख्रिसमस ट्रीमधून बाहेर पडणाऱ्या माॅन्टोटरपेन्सेसचं प्रमाण जास्त असतं. ते नंतर कमी कमी होत जातं. 

ख्रिसमस ट्रीमधून बाहेर पडणाऱ्या या माॅन्टोटपेन्सेस ओझोनच्या संपर्कात आल्यावर त्यातून फाॅर्मलडीहायडे आणि इतर प्रतिक्रियाशील रसायनं तयार होतात. दिवसागणीक ख्रिसमस ट्रीमधून बाहेर पडणाऱ्या माॅन्टोपेन्सेसचं प्रमाण कमी होतं आणी फाॅर्मलडीहायडेचं प्रमाण मात्र वाढतं.

ख्रिसमस ट्री आपल्या घरात आणून लावल्यानंतर त्यातून बाहेर पडणाऱ्या व्हीओसीमुळे डोळ्यातून पाणी येणं, नाकातून पाणी येणं अशी लक्षणं दिसतात. ही लक्षणं टाळण्यासाठी ख्रिसमस ट्री जर घरात ठेवणार असू तर खोलीच्या खिडक्या उघड्या ठेवाव्यात. किंवा घरात आणण्याच्या तीन दिवस आधी ख्रिसमस ट्री घराबाहेर ठेवावा आणि मग घरात ठेवावा असं अभ्यासक म्हणतात.

तुमच्या घरातल्या, घराबाहेरच्या, बागेतल्या किंवा मित्र मैत्रिणींच्या घरी असलेल्या ख्रिसमस ट्रीकडे नुसतं पाहू नका, त्यातून अभ्यासकांनी सांगितल्याप्रमाणे खरंच विशिष्ट प्रकारचा गंध येतो का? हा गंध एरवी घरातल्या कोणत्या वस्तूंना येतो याचं तुम्हीही निरीक्षण करा आणि तुम्हाला काय सापडलं ते मला नक्की लिहून पाठवा. 

काय वाटलं वाचून ? मजा आली? नवीन काहीतरी कळलं ?प्रश्न पडले?... लग्गेच कळवा! - कसं कळवणार ?

व्हाॅट्सॲप मेसेज करा  :  ९११२०५०५००

ईमेल पाठवा  : urjaa.online@gmail.com

क्लिक करा, मेसेज लिहा :https://urjaa.online/contact

आईबाबा बघावं तेव्हा हातात फोन घेऊन बसलेले असतात, मी फोन हातात घेतला की मात्र मला बोलतात. त्यांनी फोन बघितलेला चालतो, मग मी का नाही?

- साजुली वडनेरे

-आईबाबा सतत फोन वापरतात म्हणजे त्यावर फक्त टाईमपास करतात असं नाही. हल्ली ऑफिसची बरीचशी कामं ही मोबाइलवरच सुरु असतात. कदाचित घरी असतानाही आईबाबांना मोबाइलवरुन ती कामं करणं आवश्यक असतं. तो त्यांच्या ऑफिसमधल्याच कामाचा भाग असतो. त्यामुळे त्यांना मोबाइल बघण्याची इच्छा नसली तरी त्यांना तो पाहावाच लागतो. या मोबाइलमुळेच हल्ली आई बाबा ऑफिसमधून घरी आले तरी घरी आल्यासारखे वाटतच नाही.

आपल्याशी ते गप्पा मारत असले, खेळत असले किंवा आपण मस्त एकत्र बसून चित्रपट पाहात असलो, जेवत असलो तर मध्येच आई किंवा बाबांना फोन येतात. मग ते कामाचे असले की घ्यावेच लागतात. एवढंच कशाला घरी असताना कामाचे फोन आले की हातातली कामं सोडून आई बाबांना अनेकदा लॅपटाॅप उघडून काम करावं लागतं. यामुळे आपला जसा हिरमोड होतो तसा त्यांचाही होतो. घरी आल्यावर त्यांना आपल्यासोबत वेळ घालवायचा असतो. पण कामाला नाही म्हणता येत नाही. हा त्यांचा नाईलाज असतो. त्यामुळे आई बाबा जेव्हा मोबाइल पाहात असतात तेव्हा प्रत्येक वेळी ते टाइमपासच करत असतात असं नाही.

हेही वाचा!

- आई बाबांच्या मोबाइलवर तुझ्या शाळेचा, शिक्षकांचा, तुझ्या मित्र मैत्रिणींच्या पालकांचाही ग्रुप असेल. त्यावर आलेल्या सूचना, माहितीही आईबाबांना बघावी लागत असणारच.

मुलांनी अभ्यास वह्या पुस्तकातूनच करायचा असतो. त्यामुळे विरंगुळा म्हणून थोडावेळ तू मोबाइल बघितलास तर आईबाबा ते समजून घेतात. पण तू जर जास्तच वेळ मोबाइल पाहाण्यात घालवलास तर ते तुला रागावणारच.

- मोबाइल बघण्यात वेळ घालवण्यापेक्षा अभ्यास करणं, मैदानावर जाऊन मित्रमैत्रिणींसोबत खेळणं, पुस्तकं वाचणं हे तुझं आत्ता सगळ्यात महत्त्वाचं काम आहे. तू ते करावं अशी इच्छा आईबाबांची असते.

-लहान मुलांनी सतत मोबाइल बघितला तर त्याचे त्यांच्या डोळ्यांवर, बुद्धीवर, वाढीवरही दुष्परिणाम होतात. त्यामुळे आईबाबा जरी मोबाइल बघत असले तरी आपण मात्र तो कमीच बघावा, त्यातच आपला फायदा आहे.

काय वाटलं वाचून ? मजा आली? नवीन काहीतरी कळलं ?प्रश्न पडले?... लग्गेच कळवा! - कसं कळवणार ?

व्हाॅट्सॲप मेसेज करा : ९११२०५०५००

ईमेल पाठवा : urjaa.online@gmail.com

क्लिक करा, मेसेज लिहा :https://urjaa.online/contact