ग्रीन हाउस इफेक्ट कमी करण्यासाठी आपण काही करु शकतो का?

हवामान बदलास ग्रीन हाऊस गॅसेसचं वाढलेलं प्रमाण कारणीभूत ठरत आहे, हे आता संशोधनातून सिध्द झालं आहे. कोणत्याही गोष्टीचा जेव्हा वैज्ञानिक पध्दतीने विचार केला जातो, तेव्हा फक्त समस्यांवरच चर्चा होते असं नाही, तर समस्या कमी करणाऱ्या उपायांबद्दलही बोललं जातं. त्यामुळे पृथ्वी भोवतालच्या वातवावरणात ग्रीन हाऊस इफेक्ट वाढला आहे, हे जसं सत्य आहे, तसंच हा इफेक्ट कमी करणारे उपायही आहेत, जे माणसाच्या हातात आहे. ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन कमी करण्यासाठी वैयक्तिक पातळीवर, सामुहिक पातळीवर. देश आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रयत्न करावे लागतील. ग्रीन हाऊस गॅसेसचं वाढणारं प्रमाण रोखण्याचे दोन मार्ग आहेत. एक म्हणजे हवेत हे वायू जास्त प्रमाणात मिसळणार नाही यासाठी प्रयत्न करणे आणि दुसरा मार्ग म्हणजे वातावरणातले/ हवेतले हे वाढलेले वायू बाहेर काढण्यासाठी पृथ्वीची क्षमता वाढवणे.

वातावरणातले ग्रीन हाऊस गॅसेसचं वाढलेलं प्रमाण कमी करण्यासाठीच्या उपायांची अंमलबजावणी जगभरात सुरु झाली आहे. पण त्याचं प्रमाण कमी आहे. काहीजण वैयक्तिक पातळीवर प्रयत्न करत आहेत, काही जण सामुहिकपणे उपाय योजत आहेत तर काही देशांनी यासाठीचं एक धोरण ठरवून ते अमलात आणण्याचं काम सुरु केलं आहे.

हेही वाचा! 

माणूस काय करू शकतो ?

वीजेचा कमीत कमी वापर करणे. वीज निर्मितीसाठी जेव्हा कोळसा किंवा गॅस जाळला जातो तेव्हा मोठ्या प्रमाणात ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन होतं. एकूण ग्रीन हाऊस उत्सर्जनच्या एक चतुर्थांश उत्सर्जन हे जगभरातील वीज वापरामुळे होतं. त्यामुळे कमी वीज वापर हा त्यावरील उत्तम उपाय आहे. प्रत्येक व्यक्ती हा उपाय करु शकते. यासाठी घरात कमी वेळेत तापल्यानंतर प्रकाशमान होणारे बल्ब आणि लाइट वापरण्याऐवजी एलईडी बल्ब वापरावेत. एलईडी बल्बसाठी वीज कमी लागते. वीज कमी जास्त करणारे थर्मोसॅटसारखं उपकरण घरात बसवणं, नवीन तंत्रज्ञान वापरुन आपल्या इमारतींना वीज सक्षम बनवणे, तापमान न वाढवणारी नवीन वातानुकुलन यंत्रणेचा वापर करणे या उपायांनी वीज वापर कमी करता येतो.

ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन होणार नाही अशा प्रकारची वीज निर्माण करणं. अक्षय्य ऊर्जा हा त्यासाठीचा योग्य पर्याय असल्याचं अभ्यासक सांगतात. यासाठी सौर ऊर्जा, भू-औष्णिक ऊर्जा, पवन ऊर्जा, सागरी लाट आणि भरतीद्वारे वीज निर्मिती, बायोमास आणि जलविद्युत निर्मिती हे पर्याय आहेत. कारण या प्रकाराद्वारे ऊर्जा निर्माण करताना जीवाश्म इंधन जाळलं जात नाही. अक्षय ऊर्जेद्वारे वीज निर्मिती तर होतेच पण ग्रीन हाऊस गॅसेसही वातावरणात मिसळले जात नाही. आण्विक ऊर्जा वातावरणात ग्रीन हाऊस गॅसेस मिसळले ना जाता वीज निर्मिती करण्याचा पर्याय आहे. . जगभरात पृवीच्या तुलनेत सध्या अक्षय ऊर्जेद्वारे वीज निर्मितीचं प्रमाण वाढलं आहे. आइसलॅण्ड, कोस्टारिका या देशांनी संपूर्ण वीज निर्मितीसाठी अक्षय ऊर्जेचा वापर केला आहे. पण जगात अशा प्रयत्नांचं प्रमाण अजूनही कमी आहे.

Image: indiacsr.in

मांस कमावण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पशुपालनाचा व्यवसाय जगभरात मोठ्या प्रमाणात होतो. हे प्राणी वाढवताना त्यांना खायला दिलं जाणारं खाद्य, ते पचवण्यादरम्यान त्यांच्या पचनक्रियेतून मोठ्या प्रमाणात मिथून वायू उत्सर्जित होतो. या प्राण्यांच्या विष्ठेतून आणि त्यातून तयार होणाऱ्या खतातून मोठ्या प्रमाणात कार्बन डाय ऑक्साइ आणि नायट्रस ऑक्साइडचं उत्सर्जन होतं. तसेच प्राण्यांना चरता यावं म्हणून जंगलतोडही मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. त्यामुळे अभ्यासक ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन कमी व्हावं यासाठी वनस्पतीजन्य, धान्ययुक्त आहारावर भर देण्यास सांगतात. तसेच वाया जाणाऱ्या अन्नातूनही मोठ्या प्रमाणात ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन होतं. अन्न वाया न जावू देण्याची काळजी प्रत्येकानं घेतल्यास कार्बन डाय ऑक्साइडचं उत्सर्जन मोठ्या प्रमाणात कमी होवू शकतं.

 Image: undp.org

प्रवासासाठी मोठ्या प्रमाणात पेट्रोल डिझेलवर चालणाऱ्या गाड्या, जेट इंधनावरील विमानं यांचा वापर होतो. जीवाश्म इंधनाचा वापर करुन प्रवास केल्यानं होणारं ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जनाचं प्रमाण एकूण ग्रीन हाऊस गॅसेसच्या उत्सर्जनाच्या 14 टक्के आहे. हे उत्सर्जन कमी करण्यासाठी पेट्रोल डिझेलच्या गाड्यां ऐवजी सायकल, इलेक्ट्रिक बाइक, इलेक्ट्रिक कार यांचा वापर करणे, खाजगी गाड्यांऐवजी  बस, रिक्षा, लोकल, मेट्रो यासारख्या सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करावा. कमीत कमी वाहनं रस्त्यावर उतरल्यास वातावरणातील  ग्रीन हाउस गॅसेसचं उत्सर्जन कमी होईल.

ग्रीन हाउस गॅसेसचं वातावरणातलं उत्सर्जन कमी होण्यासाठी वैयक्तिक, सामुहिक पातळीवर प्रयत्न होणे जसे गरजेचे आहेत तसेच औद्योगिक क्षेत्रातून होणारे ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन कमी होणं आवश्यक आहे. फोन- टीव्हीपासून कपडे, पादत्राणं तयार करण्यासाठी कंपन्या आणि फॅक्टरीद्वारे मोठ्या प्रमाणात ग्रीन हाउस गॅसेसचं उत्सर्जन होतं. त्यामुळे वस्तुंचं उत्पादन करणाऱ्या कंपन्या आणि फॅक्टरी यांनीही ग्रीन हाऊस गॅसेसचं उत्सर्जन कमी करण्यास प्रयत्न करायला हवेत.

वातावरणातला, हवेतला घातक प्रमाणातला कार्बन डाय ऑक्साइड कमी करण्यासाठी पृथ्वीवर तशा जागा निर्माण करायला हव्यात. यासाठी झाडं लावणं, कार्बन डाय ऑक्साइड शोषून घेणाऱ्या बांबुची आणि इतर झाडांची लागवड करणं, जंगल संवर्धन करणं. पीक घेण्याच्या पध्दती बदलणं, त्यात पीक आच्छादन पध्दत, पीकांची फेरपालट या पध्दतींचा वापर करणं आवश्यक आहे असं यावर झालेल्या संशोधनातून सिद्ध झालं आहे. या उपायांनी मातीचा कस टिकतो आणि त्याद्वारेही वातावरणतला कार्बन डाय ऑक्साइड शोषला जातो.

वातावरणात वाढलेला ग्रीन हाऊस इफेक्ट कमी करण्यासाठी माणूस काहीच करू शकत नाही असं मुळीच नाही. माणसाने आपल्या जगण्याच्या पध्द्तीकडे लक्ष  द्यायला हवं.  आपली जीवनशैली पर्यावरणास हानिकारक न ठेवता पर्यावरणसुलभ ठेवल्यास,  वातावरणातला ग्रीन हाऊस इफेक्ट कमी करण्यासाठी आपण आपला प्रयत्नानांचा वाटा नक्कीच उचलू शकतो. वर सांगितलेले उपाय आपल्याला यासाठी नक्कीच  मदत करू शकतील!

काय वाटलं वाचून? मजा आली? नवीन काहीतरी कळलं? प्रश्न पडले?... लग्गेच कळवा! -कसं कळवणार ?

व्हाॅट्सॲप मेसेज करा : ९११२०५०५०० 

ईमेल पाठवा : urjaa.online@gmail.com 

क्लिक करा, मेसेज लिहा :https://urjaa.online/contact

आईबाबा बघावं तेव्हा हातात फोन घेऊन बसलेले असतात, मी फोन हातात घेतला की मात्र मला बोलतात. त्यांनी फोन बघितलेला चालतो, मग मी का नाही?

- साजुली वडनेरे

-आईबाबा सतत फोन वापरतात म्हणजे त्यावर फक्त टाईमपास करतात असं नाही. हल्ली ऑफिसची बरीचशी कामं ही मोबाइलवरच सुरु असतात. कदाचित घरी असतानाही आईबाबांना मोबाइलवरुन ती कामं करणं आवश्यक असतं. तो त्यांच्या ऑफिसमधल्याच कामाचा भाग असतो. त्यामुळे त्यांना मोबाइल बघण्याची इच्छा नसली तरी त्यांना तो पाहावाच लागतो. या मोबाइलमुळेच हल्ली आई बाबा ऑफिसमधून घरी आले तरी घरी आल्यासारखे वाटतच नाही.

आपल्याशी ते गप्पा मारत असले, खेळत असले किंवा आपण मस्त एकत्र बसून चित्रपट पाहात असलो, जेवत असलो तर मध्येच आई किंवा बाबांना फोन येतात. मग ते कामाचे असले की घ्यावेच लागतात. एवढंच कशाला घरी असताना कामाचे फोन आले की हातातली कामं सोडून आई बाबांना अनेकदा लॅपटाॅप उघडून काम करावं लागतं. यामुळे आपला जसा हिरमोड होतो तसा त्यांचाही होतो. घरी आल्यावर त्यांना आपल्यासोबत वेळ घालवायचा असतो. पण कामाला नाही म्हणता येत नाही. हा त्यांचा नाईलाज असतो. त्यामुळे आई बाबा जेव्हा मोबाइल पाहात असतात तेव्हा प्रत्येक वेळी ते टाइमपासच करत असतात असं नाही.

हेही वाचा!

- आई बाबांच्या मोबाइलवर तुझ्या शाळेचा, शिक्षकांचा, तुझ्या मित्र मैत्रिणींच्या पालकांचाही ग्रुप असेल. त्यावर आलेल्या सूचना, माहितीही आईबाबांना बघावी लागत असणारच.

मुलांनी अभ्यास वह्या पुस्तकातूनच करायचा असतो. त्यामुळे विरंगुळा म्हणून थोडावेळ तू मोबाइल बघितलास तर आईबाबा ते समजून घेतात. पण तू जर जास्तच वेळ मोबाइल पाहाण्यात घालवलास तर ते तुला रागावणारच.

- मोबाइल बघण्यात वेळ घालवण्यापेक्षा अभ्यास करणं, मैदानावर जाऊन मित्रमैत्रिणींसोबत खेळणं, पुस्तकं वाचणं हे तुझं आत्ता सगळ्यात महत्त्वाचं काम आहे. तू ते करावं अशी इच्छा आईबाबांची असते.

-लहान मुलांनी सतत मोबाइल बघितला तर त्याचे त्यांच्या डोळ्यांवर, बुद्धीवर, वाढीवरही दुष्परिणाम होतात. त्यामुळे आईबाबा जरी मोबाइल बघत असले तरी आपण मात्र तो कमीच बघावा, त्यातच आपला फायदा आहे.

काय वाटलं वाचून ? मजा आली? नवीन काहीतरी कळलं ?प्रश्न पडले?... लग्गेच कळवा! - कसं कळवणार ?

व्हाॅट्सॲप मेसेज करा : ९११२०५०५००

ईमेल पाठवा : urjaa.online@gmail.com

क्लिक करा, मेसेज लिहा :https://urjaa.online/contact